Tính năng tùy chỉnh thuật toán trên nền tảng Threads được hỗ trợ bởi AI của Meta vừa mới ra mắt, cho phép người dùng điều chỉnh nội dung gợi ý trong vòng ba ngày để nhận được thông tin phù hợp hơn với sở thích cá nhân. Mặc dù tính năng này bề ngoài làm tăng trải nghiệm cá nhân hóa, nhưng cũng dấy lên lo ngại về việc “liệu có làm tăng hành vi cuộn trang cuối cùng của người dùng (doomscrolling) hay không”. Bài viết này sẽ phân tích các rủi ro của tính năng này, phân loại và đưa ra các khuyến nghị, giúp người dùng nhìn nhận một cách lý trí và quản lý trải nghiệm sử dụng hiệu quả hơn.
Rủi ro từ tính năng tùy chỉnh của Meta chủ yếu có thể được chia thành ba loại lớn: rủi ro thiên lệch nội dung, rủi ro tâm lý và rủi ro bong bóng thông tin. Dưới đây là phân tích về nguồn gốc của những rủi ro này, các tình huống dễ mắc phải và các khuyến nghị thực tế để phòng tránh.
Rủi Ro Thiên Lệch Nội Dung: Tăng Cường Sở Thích Đã Có, Giảm Tính Đa Dạng
Cơ chế tùy chỉnh của Meta cho phép người dùng chủ động yêu cầu đẩy mạnh nội dung mà họ thích, nhưng điều này có thể dẫn đến vấn đề hệ thống gợi ý quá mức củng cố sở thích của người dùng, gây ra thiên lệch thông tin (algorithmic bias). Ví dụ, nếu người dùng ưa thích tin tức tiêu cực hoặc một loại nội dung giải trí nào đó, hệ thống sẽ tiếp tục tăng cường tỷ lệ tiếp cận với các nội dung này, gia tăng nguy cơ thu hẹp tầm nhìn.
Mình đã có một người bạn sử dụng tính năng này để chỉ hiển thị các tin tức tiêu cực, và sau vài ngày lướt qua một lượng lớn thông tin tiêu cực, cảm xúc của bạn ấy trở nên vô cùng mệt mỏi, thậm chí bắt đầu có cái nhìn tiêu cực đối với thế giới bên ngoài.
Khuyến Nghị Phòng Tránh: Mình khuyên người dùng khi tùy chỉnh thuật toán, hãy cố gắng thêm vào các loại nội dung đa dạng và trung lập, chẳng hạn như theo dõi tin tức tích cực hoặc nhiều chủ đề khác nhau, để tránh việc hệ thống rơi vào vòng lặp một chủ đề, từ đó nâng cao tính cân bằng nội dung.
Rủi Ro Tâm Lý: Tăng Cường Lo Âu, Trì Hoãn và Nghiện
Khi thuật toán thường xuyên cung cấp nội dung mà người dùng yêu thích, người dùng dễ dàng dành nhiều thời gian trên nền tảng, hình thành hiện tượng cuộn trang cuối cùng (doomscrolling), từ đó dẫn đến lo âu, trì hoãn và các trạng thái tâm lý tiêu cực khác. Đặc biệt, trong các thời điểm đại dịch hoặc các sự kiện quan trọng, việc đắm chìm trong các gợi ý liên tục mang tính “bi quan” hoặc “cảm giác khủng hoảng” có thể làm tổn thương sức khỏe thể chất và tinh thần.
Mình nhận thấy sau khi thử điều chỉnh sở thích thuật toán, thời gian sử dụng của mình đã tăng lên rất nhiều, và có những ngày mình khó có thể rời khỏi trạng thái không ngừng lướt. Điều này khiến mình nhận ra cần phải thiết lập ranh giới thời gian rõ ràng để kiểm soát việc sử dụng.
Khuyến Nghị Phòng Tránh: Mình khuyên người dùng nên thiết lập cảnh báo thời gian sử dụng mỗi ngày và kích hoạt tính năng nhắc nhở nghỉ ngơi mà nền tảng cung cấp; đồng thời cố gắng ngắt quãng hành vi lướt để tránh bị nghiện và tích tụ cảm xúc tiêu cực.
Rủi Ro Bong Bóng Thông Tin: Hạn Chế Quan Điểm Ảnh Hưởng Đến Phán Đoán và Kết Nối Xã Hội
Tính năng gợi ý tùy chỉnh có nguy cơ khiến người dùng rơi vào bong bóng thông tin, giới hạn trong quan điểm và niềm tin của chính bản thân, làm cho việc hiểu biết các quan điểm đa dạng trở nên khó khăn. Môi trường khép kín này gia tăng sự chia rẽ xã hội, tác động tiêu cực đến thảo luận công cộng và phán đoán cá nhân.
Là một người sử dụng mạng xã hội năng nổ, mình nhận thấy khi chỉ điều chỉnh để xem nội dung từ các người có ảnh hưởng mà mình yêu quý, mình ít có cơ hội suy nghĩ lý trí hơn, và thậm chí bỏ qua một số quan điểm quan trọng nhưng không phù hợp với sở thích của mình.
Khuyến Nghị Phòng Tránh: Có thể tận dụng tính năng khám phá chủ đề của nền tảng, thường xuyên xem các nội dung có quan điểm khác nhau và chủ đề khác nhau, giữ cho thông tin đa dạng và tầm nhìn rộng mở. Có ý thức thoát khỏi vùng an toàn của bản thân sẽ giúp giảm thiểu tác động xấu của bong bóng thông tin.
Câu hỏi và Trả lời: Về Ba Rủi Ro Chính Của Tính Năng Thuật Toán Tùy Chỉnh Của Meta
Q1: Liệu tôi có thể bị mắc kẹt trong vòng luẩn quẩn của các nội dung tiêu cực không vì tính năng tùy chỉnh thuật toán?
A1: Điều này hoàn toàn có thể xảy ra, đặc biệt khi bạn ưa thích tin tức tiêu cực, t tỷ lệ nội dung tương tự sẽ gia tăng. Mình khuyên bạn nên điều chỉnh nội dung định hướng một cách hợp lý và cố gắng cân bằng với thông tin tích cực để giảm thiểu tác động tiêu cực đến tâm lý.
Q2: Sử dụng tính năng gợi ý tùy chỉnh có khiến tôi dành nhiều thời gian lướt mạng hơn không?
A2: Gợi ý cá nhân hóa từ thuật toán có xu hướng làm tăng sự gắn bó của người dùng, chắc chắn điều này sẽ làm tăng thời gian sử dụng. Mình khuyên bạn nên thiết lập giới hạn thời gian sử dụng hợp lý và chú ý đến các nhắc nhở nghỉ ngơi để tránh nghiện và gia tăng cảm xúc lo âu.
Q3: Tôi làm thế nào để tránh chỉ tiếp xúc với nội dung trong “vùng an toàn” của mình?
A3: Cố gắng chủ động khám phá các chủ đề khác nhau và theo dõi các tài khoản có nhiều quan điểm đa dạng, sử dụng tính năng gợi ý nội dung đa dạng của nền tảng sẽ rất hiệu quả trong việc giảm thiểu hiện tượng bong bóng thông tin.
Q4: Có lời khuyên gì để điều chỉnh tâm lý cho việc sử dụng tính năng này lâu dài không?
A4: Mình khuyên bạn nên xây dựng thói quen sử dụng lành mạnh (như nghỉ ngơi định kỳ), và có thể thử các kỹ thuật thư giãn tâm lý như thở sâu, thực hành chánh niệm và theo dõi sự biến động cảm xúc của bản thân. Nếu cần thiết, hãy tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn.
Q5: Liệu Meta trong tương lai có thể gia tăng kiểm soát rủi ro cho tính năng này không?
A5: Meta có kinh nghiệm trong việc điều chỉnh động thuât toán và trải nghiệm người dùng. Trong tương lai, có thể sẽ có thể thông qua việc nâng cao tính minh bạch, tích hợp công cụ hỗ trợ sức khỏe tâm lý và giám sát trí tuệ nhân tạo, để giảm thiểu các biến dị do hệ thống gây ra và các hậu quả xấu.
Tóm lại, tính năng thuật toán tùy chỉnh của Meta Threads đã nâng cao cảm giác kiểm soát nội dung của người dùng, nhưng cũng mang đến ba rủi ro chính là thiên lệch nội dung, lo âu tâm lý và bong bóng thông tin. Người dùng thông qua việc điều chỉnh cài đặt hợp lý, chủ động mở rộng nguồn thông tin và phát triển thói quen sử dụng lành mạnh có thể giảm thiểu những rủi ro này, tránh việc tính năng trở thành yếu tố khuyến khích hiện tượng cuộn trang cuối cùng.
Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về rủi ro của các nền tảng mạng xã hội và kỹ năng phòng tránh, hãy tham khảo: https://www.okx.com/join?channelId=16662481
